Wednesday, February 15, 2012

Gliese 581G

រកឃើញភពថ្មីឈ្មោះ Gliese 581g គឺជាភពផែនដីមួយទៀត

ភពថ្មីមួយ ទៀតត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តស្រាវជ្រាវរកឃើញដែលមានឈ្មោះថា Gliese 581g ដែលមានបរិស្ថានជុំវិញដូចនឹងភពផែនដីយើងដែរ ពោលគឺយើងអាចនិយាយបានថា វាជាបងប្អូនភ្លោះជាមួយភពផែនដីយើង។យោងតាមរបាយ ការណ៍ចុងក្រោយរបស់អង្គការ NASA បានអោយដឹងថា ភពដែលទើបរកឃើញថ្មីដែលមានឈ្មោះថា Gliese 518g គឺស្ថិតនៅចំងាយប្រហែលជា ១២៣ លានលានម៉ៃល ពីភពផែនដីរបស់យើង។ មន្ទីរស្រាវជ្រាវ Keck Observatory ក្នុងរដ្ឋ Hawaii សហរដ្ឋអាមេរិកបានរកឃើញលទ្ធផលដែលគួរអោយចាប់អារម្មណ៍ និងល្អប្រសើរនៃការស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្រ្តដែលផ្អែកលើការ អង្កេតនេះអស់រយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍មក។

សេចក្តីរាយការណ៍បានអោយដឹងថា ភព Gliese 581g អាចមានទឹកជាច្រើនសន្ធឹកសន្ធប់នៅលើផ្ទៃភព ដូចនេះភពនេះជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ក្នុងចំណោមភព និងភពព្រះច័ន្ទដែលមានភាពដូចគ្នាទៅនឹងផែនដីបំផុត មានន័យថា ប្រសិនបើភពផែនដីយើងបានពិន្ទុ ១.០ នោះ ភព Gliese 581g បានពិន្ទុ ០.៨៩ គឺមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាច្រើនបំផុត។

តើមនុស្សកើតចេញពីស្វាមែនឬ?

នៅពេលដែលខ្ញុំនៅពីតូចៗទៅរៀនសាលា គ្រូជីវវិទ្យាបានប្រាប់ថា មនុស្សយើងបានវិវត្ដន៍ចេញពីសត្វស្វា។ ប្រហែលជាខ្ញុំយល់មិនច្បាស់ក៏មិនដឹងកាលនោះ! ហើយតាំងពីពេលនោះមក ខ្ញុំតែងតែគិតថា មនុស្សយើងប្រហែលជាកូនស្វាហើយមើលទៅ។ តែក្រោយមកខ្ញុំនៅតែឆ្ងល់ថា ហេតុអ្វីបានជាសត្វស្វារាល់ថ្ងៃវាកើតកូនមកជាស្វា មិនមែនជាមនុស្សទៅវិញ? ដូច្នេះប្រសិនបើទ្រឹស្ដីវិវត្ដន៍ (Evolution Theory) ពិតជាត្រឹមត្រូវជាក់ស្ដែងមែននោះ តើហេតុអ្វីបានជាយើងនៅតែឃើញមានសត្វស្វាច្រើនប្រភេទរស់នៅ លាយឡំជាមួយនឹងមនុស្ស? តើយើងអាចវិវត្ដន៍ចេញពីពពួកសត្វស្វាបានយ៉ាងដូចម្ដេចទៅ?
នៅពេលដែលយើងមានសត្វស្វាច្រើនប្រភេទរស់នៅតាមទីព្រៃភ្នំ, តាមស្រុកតាមភូមិ, តាមសួនសត្វ និងមានពេលខ្លះនៅក្នុងផ្ទះ និងការិយាល័យរបស់មនុស្ស យើងហាក់មានអារម្មណ៍ថា មនុស្សយើងពិតជាវិវត្ដន៍ចេញពីសត្វស្វាពិតប្រាកដមែន។ ប៉ុន្ដែទំនាក់ទំនងនៃការវិវត្ដន៍របស់យើងទៅនឹងសត្វស្វា គឺមានលក្ខណៈដាច់ឆ្ងាយយ៉ាងខ្លាំងអស់ពេលច្រើនលានឆ្នាំមកនេះ។
លោកបណ្ឌិតសាស្រ្ដាចារ្យ Paul Willis ដែលជាជនជាតិអូស្រ្ដាលី និងជាអ្នកសិក្សាអំពីជីវិតមនុស្សមុនបុរេប្រវត្ដិសាស្រ្ដ (Palaeontologist) ផងនោះបានឲ្យដឹងថា "នេះគឺជាសំណួរដែលជីវវិទូខាងការវិវត្ដន៍របស់មនុស្សច្រើនជួបប្រទះ ”។ ប៉ុន្ដែលោកបានបកស្រាយថា សូម្បីតែសេចក្ដីនៃសំណួរហ្នឹង ក៏បង្ហាញឲ្យឃើញ/បង្កប់នូវការយល់ខុសពីរអំពីដំណើរការវិវត្ដន៍ របស់មនុស្ស និងរបៀបដែលវាដំណើរការផងដែរ។ តើលោកបណ្ឌិតសាស្រ្ដាចារ្យ Paul Willis ចង់មានន័យយ៉ាងដូចម្ដេច?
ទីមួយលោកថា មនុស្សយើងមិនបានវិវត្ដន៍ចេញពីសត្វស្វានោះទេ។ ប៉ុន្ដែថា សត្វស្វា និងសត្វមនុស្សមានបុព្វជនរួម (Common Ancestors) ដែលសត្វស្វា និងសត្វមនុស្សបានធ្វើដំណើរការវិវត្ដន៍ប្រហែលជា២៥លានឆ្នាំមុន ។ ទ្រឹស្ដីទំនាក់ទំនងនៃការវិវត្ដន៍នេះ ត្រូវបានបញ្ជាក់គាំទ្រដោយសារការវិភាគលើកំណត់ត្រាហ្វូស៊ីល (Fossil Record) និងកំណត់ត្រាហ្សែន/ពន្ធុ (DNA)។ នៅក្នុងការសិក្សាមួយកាលពីឆ្នាំ២០០៧ បានបង្ហាញឲ្យឃើញថា សត្វមនុស្ស និងសត្វស្វាប្រភេទ Rhesus មានប្រព័ន្ធហ្សែនរួមគ្នា។ ដោយផ្អែកទៅលើភាពខុសគ្នា និងភាពដូចគ្នារវាងប្រភេទ DNA នៃពពួកសត្វទាំងពីរនេះ បណ្ដាអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដមានលទ្ធភាពអាចធ្វើការប៉ាន់ប្រមាណបានថា សត្វមនុស្ស និងសត្វស្វាប្រភេទ Rhesus បានបែកចេញពីបុព្វជនរួមរបស់គេតាំងពីពេល២៥លានឆ្នាំមុនមក ម្ល៉េះ។
ដូចគ្នានេះដែរ បើតាមការស្រាវជ្រាវ និងកំណត់ត្រាហ្វូស៊ីលបានបញ្ជាក់ឲ្យដឹងថា បុព្វជនរួមរបស់មនុស្ស និងសត្វស្វា ដូចដែលបានរកឃើញក្នុងហ្វូស៊ីលថិកសត្វដែលគេមិនទាន់បានឲ្យ ឈ្មោះ ដែលគេបានរកឃើញកាលពីឆ្នាំ២០០៩ នៅក្នុងប្រទេសភូមា ត្រូវបានគេកំណត់ដឹងថា មានអាយុកាលប្រហែលជាតាំងពីពេល៣៧លានឆ្នាំមុន។
បងប្អូនជីដូនមួយរបស់យើង
តាមពិតទៅ សត្វមនុស្សមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងសត្វស្វាឪ (Chimpanzees) និងប្រភេទសត្វស្វាធំៗ (Apes) មួយចំនួនទៀត។ ប៉ុន្ដែបើតាមភស្ដុតាងបានពីការសិក្សាប្រព័ន្ធ DNA បានឲ្យដឹងថា មនុស្សយើង មិនបានវិវត្ដន៍ចេញពីសត្វស្វាឪ ឬសត្វស្វាធំៗទាំងនោះទេ។ សត្វស្វាឪ និងមនុស្សមានប្រព័ន្ធ DNA រួមប្រមាណពី៩៨ ទៅ៩៩% ដែលបង្ហាញឲ្យឃើញថា មនុស្សយើងមានបុព្វជនរួមជាមួយនឹងសត្វស្វាកាលពីពេលប្រមាណជា៦ លានឆ្នាំមុន។
ការវិវត្ដន៍មិនមែនជាដំណើរការរត់ត្រង់ដូចជាជួរនោះទេ
ទីពីរ គំនិតដែលថា មនុស្សយើងមានបុព្វជនរួមជាមួយនឹងសត្វស្វា បាននាំឲ្យមានការយល់ខុសធំមួយទៀត ដែលមានបង្កប់អត្ថន័យនៅក្នុងសំណួរ។ លោកបណ្ឌិតសាស្រ្ដាចារ្យ Paul Willis និយាយថា ដំណើរការវិវត្ដន៍នេះ មិនមែនជាដំណើរការវិវត្ដន៍ត្រង់ស្លូជាជួរ ដូចដែលយើងយល់ថា សត្វមួយប្រភេទវិវត្ដន៍ក្លាយទៅជាសត្វមួយប្រភេទទៀតនោះទេ ឬថា សត្វសេះកើតចេញពីសត្វគោនោះទេ។
ដំណើរការវិវត្ដន៍ (Evolution) នេះគឺជាដំណើរការបែកមែកបែកធាង ដែលពពួកសត្វមួយក្រុមអាចធ្វើឲ្យមានការក្លាយទៅជាពពួកសត្វ ២ក្រុម ឬច្រើនក្រុម។ លោកបណ្ឌិតបានលើកជាឧទាហរណ៍ថា ប្រសិនបើលោកអ្នកមានជីដូនជីតា ដែលពួកគាត់មានកូនច្រើននាក់ ហើយទីបំផុតទៅកូននីមួយៗក៏មានប្រពន្ធ មានប្ដីបែកមែកបែកធាងទៅបង្កើតបានក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដោយ ផ្ទាល់តៗរៀងៗខ្លួន។ ហើយកូនៗទាំងនោះក៏បែកមែកបែកធាងទៅមានក្រុមគ្រួសាររបស់គេជាបន្ដ បន្ទាប់ទៀតរហូតបានជាចៅ, ចៅទួត, ចៅលួត និងចៅលាជាដើម។ល។
ដូច្នេះរឿងដំណើរការវិវត្ដន៍នៃក្រុមគ្រួសារបែកមែកបែងធាងនេះ ហើយ គឺស្រដៀងគ្នាទៅនឹងការវិវត្ដន៍នៃអ្វីដែលយើងបានពិភាក្សាពី ខាងដើម។ ពពួកសត្វមួយក្រុមអាចបំបែកមែកធាងទៅជាពពួកសត្វជាច្រើនក្រុម ហើយពួកកូនចៅទាំងនោះ ក៏វិវត្ដន៍បែកមែកបែកធាងម្ដងហើយម្ដងទៀតអស់ពេលរាប់រយរាប់ពាន់ និងរាប់មិនអស់ជំនាន់៕

អាណាចក្រភ្នំ

១. បព្ហាឈ្មោះស្រុកអាណាចក្រភ្នំ៖

បព្ហាឈ្មោះស្រុកមានមតិពីរផ្ទុយគ្នាគឺ៖

១. មតិទីមួយចាត់ទុកថា ហ្វូណន ត្រូវនឹងពាក្យខ្មែរថា ភ្នង ដោយសំអាងទៅលើលទ្ឋផលនៃការសិក្សា លើឈាមក្រហម ធ្វើដោយលោកសាស្រ្តចារ្យ L.Brumpt.

២. មតិទីពីរយល់ថាហ្វូណនមកពីពាក្យខ្មែរបុរាណ វ្នំ>ភ្នំ ដោយលោក G.Coedes ។

២. ទីតាំងអាណាចក្រភ្នំ និង រាជធានី

- អាណាចក្រភ្នំស្ថិតនៅលើប្រទេសកម្ពុជា, កម្ពុជាក្រោម និង ប្រទេសថៃផ្នែកកណ្តាលសព្វថ្ងៃ ។

- មានទីក្រុងឈ្មោះវ្យាធបុរៈ ដែលស្ថិតនៅម្តុំបាភ្នំ និង បាណាម ក្នុងខេត្តព្រៃវែងសព្វថ្ងៃ ។

៣. ស្តេចអាណាចក្រភ្នំ

១. ហ៊ុន ទៀន + លីវយី

កៅណ្ឌិន្យ + សោមា ដើមស.វ. ទី១

ព្រះថោង + នាងនាគ

២. ហ៊ុន ប៉ានហួង (បុត្ររបស់ ហ៊ុន ទៀន និង នាងលីវយី)

៣. ប៉ាន ប៉ាន (បុត្រទីពីររបស់ ហ៊ុន ប៉ានហួង)

៤. ហ្វាន់ ចេម៉ាន់ (មេទ័ព) ឬ ស្រីមារៈ (សិលាចារឹកវ៉ូកាញ់)

៥. គិន ចេង (បុត្ររបស់ ហ្វាន់ ចេម៉ាន់)

៦. ហ្វាន់ ស៊ីយ៉ុន (មេទ័ព)

៧. ហ្វាន់ ឆាន

៨. ហ្វាន់ ស៊ីយុន (២៨៩)

៩. ធៀនឈូ ឆានតាន (គ.ស ៣៥៧)

១០. គាវ ឆេនយូ (កៅណ្ឌិន្យ) ដើមកំណើតនៅប្រទេសឥណ្ឌា

១១. ឆេ លី តោប៉ាម៉ោ (ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន ឬ ស្រេស្ឋវរ្ម័ន)

១២. ចោយេ ប៉ានម៉ោ (ជ័យវរ្ម័ន) (កៅណ្ឌិនជ័យវរ្ម័ន) រាជវង្ស កៅណ្ឌិន្យ (បានបញ្ជូនភិក្ខុពីរអង្គនៃអាណាចក្រភ្នំ គឺ សង្ឃបាល និង មន្ត្រសេន ទៅប្រទេសចិន)

១៣. គុណវរ្ម័ន (បុត្ររបស់ កៅណ្ឌិនជ័យវរ្ម័ន)

១៤. រុទ្រវរ្ម័ន (៥១៤…..) (បុត្ររបស់ ស្នំមា្នក់របស់កៅណ្ឌិនជ័យវរ្ម័ន)

អាណាចក្រចេនឡា

១. បញ្ហាឈ្មោះចេនឡា

២.ទីតាំងអាណាចក្រចេនឡា

- មជ្ឈមណ្ឌលរបស់ចេនឡាស្ថិតនៅត្រង់វាលទំនាបភាគកណ្តាលនៃទន្លេមេគង្គ ក្នុងតំបន់បាសាក់ ក្នុងប្រទេស ឡាវសព្វថ្ងៃ ។

៣. ស្តេចអាណាចក្រចេនឡា

១. ស្រុតវរ្ម័ន

២. ស្រេស្ឋវរ្ម័ន (បុត្រ របស់ ស្រុតវរ្ម័ន )

៣. ភវរ្ម័នទី១ (បុត្ររបស់ វីរវរ្ម័ន និងជាចៅ របស់រុទ្រវរ្ម័ន ) (៥៩៨) រាជធានី ភវបុរៈ ស្ថិតនៅ

ត្រង់ម្តុំអំពិលរលំ ចម្ងាយ ៣០ គីឡូម៉ែត្រ ទិសពាយ័ព្យ ក្រុងកំពងធំ សព្វថ្ងៃនេះ ។

៤. មហេន្រ្ទវរ្ម័ន (៦០០) (ប្អូនជីដូនមួយរបស់ ភវរ្ម័នទី១)

៥. ព្រះបាទឦសានវរ្ម័នទី១ (៦១៦-៦៣៥) (បុត្ររបស់មហេន្រ្ទវរ្ម័ន) តាំងរាជធានីនៅ

ឦសានបុរៈ ត្រូវនឹងរមណីយដ្ឋានសម្បូរណ៍ព្រៃគុប ខាងជើងខេត្តកំពងធំ ។

៦. ភវរ្ម័នទី២ (៦៣៩)

៧. ជ័យវរ្ម័នទី១ (៦៥៧-៦៨១?) (បុត្ររបស់ ភវវរ្ម័នទី២)

៨. ជ័យទេវី (បុត្រី ជ័យវរ្ម័នទី១) ចេនឡាបែកបាកជាពីរ គឺៈ ចេនឡាដីគោក និង

ចេនឡាទឹកលិច ស.វ ទី៨ (៧០៦)

Ø ចេនឡាដីគោក

- ចេនឡាដីគោក មានវិសាលភាពលាតសន្ធឹងទៅលើប្រទេសឡាវភាគកណ្តាល និង

ភាគខាងត្បូងសព្វថ្ងៃ ។

Ø ចេនឡាទឹកលិច

- ចេនឡាទឹកលិច គ្របដណា្តប់ទៅលើអាងទន្លេមេគង្គ ពីល្បាក់ទឹកខោនរហូតដល់សមុទ្រ ។ - - រាជធានីៈ អនិនិ្ទតបុរៈ និង សម្ភុបុរៈ នៅត្រើយខាងឆ្វេងទន្លេមេគង្គ ត្រង់ខេត្តក្រចេះ ។

- ព្រះបាទបុស្ករាក្យ សោយរាជ្យនៅ សម្ភុបុរៈ ដើមស.វ ទី៨

- ព្រះបាទពាលាទិត្យ សោយរាជនៅអនិន្ទិតបុរៈ

ចក្រភពខ្មែរ

យុគមាសនៃអរិយធ៌មខ្មែរ យ៉ាងណាក៏ដោយវាជាសម័យកាលមួយចាប់ពីសតវត្សទី៩ដល់សតវត្សទី១៣ នៅពេលនោះចក្រភពខ្មែរដែលបានដាក់ឈ្មោះថាកម្ពុជា បានគ្រប់គ្រងលើទឹកដីដ៏ធំពីរាជធានីនៅតំបន់អង្គរនៅឯភាគខាងលិចកម្ពុជា ។ ព្រឹត្តិកាន៍ដ៏សំខាន់វាមាននៅឆ្នាំ៨០២ម.គ. ព្រះបាទជ័យវរ័្មនទី២ ស្ដេចខ្មែរ ដំបូងបានឡើងលើភ្នំគូលែន អនាគតរមណីយដ្ឋានអង្គរវត្ត ។^៤ក្រោយមកទៀត ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះបាទជ័យវរ័្មនទី៧ (១១៨១-ប្រ.១២១០) ខ្មែរបានឈានមកដល់ចំនុចកំពូលនៃអំណាចខាងនយោបាយ និងការច្នៃប្រឌិតថ្មីខាងវប្បធ៌ម ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ទទួលបានអំណាច និងទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់ដោយការធ្វើសង្គ្រាមបានជ័យជំនះជាច្រើនដង ។ ការធ្វើសញ្ជ័យរបស់ខ្មែរស្ទើរតែមិនឈប់ឈរ ពេលនោះខ្មែរបានធ្វើការវាយលុកទីក្រុងកំនើតពួកចាម នៅតាមមាត់សមុទ្រដ៏មានអំណាច ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការពង្រីកទឹកដីបានបញ្ឈប់ បន្ទាប់ពីបរាជ័យដោយសារ ដាយវៀត។ សមរភូមិប្រយុទ្ធ ក៏បានបង្ហាញអំពីការចូលទីវង្គត់របស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ដែរ ។ បន្តបន្ទាប់ពីការចូលទីវង្គត់របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ខ្មែរបានឆ្លងកាត់ការដាំក្បាលចុះបន្តិចម្ដងៗ ។ កត្តាដ៏សំខាន់គឺការឈ្លានពាននៃពួកប្រជាជាតិជិតខាង (ថៃ រឺ សៀម)ជម្លោះរវាងរាជវង្សដ៏រ៉ាំរ៉ៃ និងការខូចខាតនៃប្រព័ន្ធបញ្ចេញបញ្ចូលទឹកខ្វាត់ខ្វែងបន្តិចម្ដងៗ ដែលរ៉ាប់រងលើដំណាំស្រូវដ៏លើសលុប ។ ស្ដេចអង្គរបាននៅបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៤៣១ នៅពេលនោះពួកថៃបានកាន់កាប់បាន អង្គរធំនិងស្ដេចកម្ពុជាបានភៀសព្រះកាយទៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេស ។

យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា

សតវត្សទី១៥ដល់ទី១៩គឺជាសម័យកាលមួយនៃការធ្លាក់ចុះបានបន្ត និងការបាត់បង់ទឹកដី ។ កម្ពុជាបានរីករាយនូវកំឡុងពេលដ៏ខ្លីមួយ នៃភាពសម្បូររុងរឿងកំឡុងសតវត្សទី១៦ ពីព្រោះតែស្ដេចប៉ុន្មានអង្គរបស់ប្រទេសនេះ ជាអ្នកបានសាងរាជធានីរបស់ទ្រង់នៅតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍ នៃទន្លេសាបតាមបណ្ដោយទន្លេមេគង្គ បានជំរុញដល់ការដោះដូរពាណិជ្ជកម្ម ជាមួយនឹងផ្នែកផ្សេងៗនៃអាស៊ី ។ នេះគឺជាសម័យកាលមួយ ដែលនៅពេលនោះពួកអ្នកផ្សងព្រេងនិសាសនទូតអេស្ប៉ាញ និងប៉ទុយហ្កាល់បានមកទស្សនាប្រទេសនេះលើកដំបូង ។ ក៏ប៉ុន្តែការសញ្ជ័យយករាជធានីថ្មី នៅលង្វែករបស់ថៃនៅឆ្នាំ១៥៩៤បានបង្ហាញដំណាក់កាលធ្លាក់ចុះ នូវជោគវាសនារបស់ប្រទេសនិងកម្ពុជា ។ ដោយក្លាយជាកូនអុកមួយក្នុងការតស៊ូប្រជែងអំណាចរវាងអ្នកជិតខាង ដែលកាន់តែប្រកបដោយឥទ្ធិពលទាំងពីរ គឺសៀមនិងយួន ។ កម្ពុជានៅក្រោមអាណាព្យាបាលសៀម ។ ការតាំងទីលំនៅរបស់យួននៅលើតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ បាននាំឲមានការបញ្ចូលតំបន់នេះនៅចុងសតវត្សទី១៧ជារបស់យួន ។ យួនបានប្រើយុទ្ធសាស្ត្រមួយស្រដៀងទៅនឹងពួកធម្មយាត្រា និងពួកនិគមជនអាមេរិកខាងជើង៖តាំងលំនៅហើយក៏បានអះអាងខ្លួន ។ ការរំលោភទន្ទ្រានរបស់បរទេសបានបន្ត រហូតដល់ពាក់កណ្ដាលទីមួយនៃសតវត្សទី១៩ ។ ការឈ្លានពានដ៏ជោគជ័យដោយយួនបានបន្ថែមការដាក់កំហិត លើអាណាព្យាបាលភាពរបស់ថៃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងបានបង្កើតឲព្រះរាជាណាចក្រក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះចៅអធិរាជយួន ។

ខេត្តខ្មែរដែលបារាំងកាត់ឲ្យអាណាម

ខេត្តខ្មែរដែលបារាំងបានកាត់ឲ្យយួននៅថ្ងៃ៤ មិថុនា ១៩៤៩ ត្រូវបានយួនប្ដូរឈ្មោះជាបន្តបន្ទាប់នៅពេលពួកវាកាន់កាប់ ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៦មក យួនបានប្ដូរឈ្មោះពីឈ្មោះខ្មែរទៅឈ្មោះយួន ដែលមានបីដំណាក់ ។ ទីមួយនៅឆ្នាំ១៩៥៦ ដល់ ១៩៧៥ ទីពីរ ១៩៧៨ ដល់ ១៩៨៩ និងដូរម្ដងទៀត ជាឈ្មោះដែលប្រើមកដល់សព្វថ្ងៃ ប៉ុន្តែខ្មែរយើងដែលនៅទីនោះនៅតែហៅឈ្មោះខ្មែរដដែល ហើយពួកគាត់នៅតែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណី អក្សរសាស្ត្រ ពុទ្ធសាសនា បើទោះបីជាមានការកៀបសង្កត់ ជិះជាន់បំបិទសិទ្ធិយ៉ាងណាក្ដី និងមានអ្នកតស៊ូពលីជីវិតដើម្បីជាតិ សាសនា និងអក្សរសាស្ត្រជាបន្តបន្ទាប់លុះបច្ចុប្បន្ន ។
ខេត្តខ្មែរពីដើមមានចំនួន១៧ លុះពេលបារាំងគ្រប់គ្រង វាបានបែងចែកជា២១ខេត្តវិញ ។
ឈ្មោះខេត្តខ្មែរពីដើម

ខេត្តក្រមួន ស
ខេត្តកំពង់ឫស្សី
ខេត្តឃ្លាំង
ខេត្តដំបូកកោង
ខេត្តទឹកខ្មៅ
ខេត្តបារាជ្ញ
ខេត្តផ្សារដែក
ខេត្តពលលាវ
ខេត្តពាម
ខេត្តព្រែកឫស្សី
ខេត្តព្រៃនគរ
ខេត្តព្រះត្រពាំង
ខេត្តព្រះសួគ៌
ខេត្តមាត់ជ្រូក
ខេត្តមេ ស
ខេត្តរោងដំរី
ខេត្តលង់ហោរ

ឈ្មោះខេត្តខ្មែរពេលបារាំងកាន់កាប់ និងប្ដូរទៅឈ្មោះយួនក្រោយពេលប្រគល់ឲ្យយួនកាន់កាប់

ខេត្តកោះគង(ដំបូកកោង) > Go Cong
ខេត្តក្រមួនស(រាជា) > Kien Giang
ខេត្តកំពង់ឫស្សី > Ben Tre
ខេត្តឈ្មោះថ្មី(កំពង់គោ) > Tan An
ខេត្តឃ្លាំង(បាសាក់) > Soc Trang
ខេត្តចង្វាត្រពាំង(កំពប់ស្រការត្រី) > Bien Hoa
ខេត្តទឹកខ្មៅ > Ca Mau
ខេត្តទួលតាមោក(ឈើទាលមួយ) > Thu Dau Mot
ខេត្តផ្សារដែក > Sa Dec
ខេត្តពលលាវ(ពោធិលើ) > Bac Lieu
ខេត្តពាម > Ha Tien
ខេត្តពាមបារ៉ាជ្ញ > Long Xuyen
ខេត្តព្រែកឫស្សី > Can Tho
ខេត្តព្រៃនរគរ > Ho Chi Minh City
ខេត្តព្រះត្រពាំង > Tra Vinh
ខេត្តព្រះបារៀ(ព្រះសួគ៌) > Ba Ria
ខេត្តមាត់ជ្រូក > Chau Doc
ខេត្តមេ ស > Tien Giang
ខេត្តរោងដំរី > Tay Ninh
ខេត្តលង់ហោរ > Vinh Long
ខេត្តអូរកាប់ > Vung Tau

កោះ

កោះណាមឌូ
កោះត្រល់ > Phu Quoc
កោះត្រឡាច > Dao Con Son
កោះត្រី
កោះទន្សាយ
កោះធំ
កោះវៃ

ខែត្រខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោម ឬខ្មែរក្រោម

ផែនទីខែត្រក្រុងប្រទេសវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន

ការគ្រប់គ្រងលើកទីមួយរបស់ព្រះសីហនុ១៩៥៣-១៩៧០

ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា

តាមលទ្ធផលនៃសន្និសិទសឺណែវលើឥណ្ឌូចិន កម្ពុជាអាចឲមានការដកទ័ពរបស់វៀតមិញពីទឹកដីរបស់ខ្លួន ហើយនិងតស៊ូប្រឆាំងនឹង ការប៉ះពាល់ដែលនៅសេសសល់លើអធិបតេយ្យភាព របស់ខ្លួនតាមរយៈមហាអំណាចខាងក្រៅ ។

អព្យាក្រិត្យគឺជាធាតុស្នូលនៃនយោបាយការបរទេស របស់កម្ពុជាកំឡុងទសវត្ស១៩៥០និង១៩៦០ ។ នៅពាក់កណ្ដាលទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ ភាគខ្លះនៃខេត្តមួយចំនួននៅភាគខាងកើត របស់កម្ពុជាកំពុងតែប្រើជាមូលដ្ឋានទ័ពរបស់កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងនិង កងកម្លាំងវៀតកុង (NVA/VC) ដែលកំពុងប្រតិបត្តិការតទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង ហើយនិងកំពុងផែព្រះសីហនុក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ពួកគេដែរ ។ ពេលនោះសកម្មភាពរបស់វៀតកុង (NVA/VC) បានរីកចំរើនឡើង ដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងមានការព្រួយបារម្ភ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៦៩ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្ដើមការវាយឆ្មក់ ដោយទម្លាក់គ្រាប់បែកជាបន្តបន្ទាប់យ៉ាងយូរ១៤ខែតម្រង់ទីនៅរបស់វៀតកុង ដែលនាំឲមានការជ្រួលច្របល់ ។ សម្ដេចសីហនុ ខ្លាចថាការប៉ះទង្គិចរវាងវៀតណាមខាងជើងកុម្មុយនិស្ត និងវៀតណាមខាងត្បូងអាចនឹងខ្ចាយរាលដាលមកលើកម្ពុជា ទ្រង់បានប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងលើយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែក ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកតាមបណ្ដោយព្រំដែនវៀតណាម-កម្ពុជាហើយនិងនៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ។ សម្ដេចសីហនុចង់ឲកម្ពុជានៅក្រៅការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងវៀតណាមខាងជើង-វៀតណាមខាងត្បូង និងសង្កត់ធ្ងន់មែនទែនលើរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្ត (រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង) ។ សហរដ្ឋអាមេរិកអះអាងថាយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែក បានចូលរួមមិនលើសពីដប់ដងទៀតទេ និងក្រោយមកទៀត២០ម៉ាយល៍(32 km) នៅខាងក្នុងព្រំដែនកម្ពុជា ជាតំបន់ដែលប្រជាជនកម្ពុជាត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយវៀតកុង ។[៥] សម្ដេចសីហនុ កំពុងតែប្រឈមមុខនឹងការតស៊ូខាងក្នុងប្រទេសទល់នឹងព្រះអង្គផ្ទាល់ ដោយសារតែការរើបំរះរបស់ពួកខ្មែរក្រហម ទ្រង់មិនចង់ឲកម្ពុជាមានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងការប៉ះទង្គិចនេះទេ ។ ព្រះសីហនុចង់ឲសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្ត (វៀតណាមខាងត្បូង) រក្សាសង្គ្រាមឲនៅឆ្ងាយពីព្រំដែនកម្ពុជា ។ ព្រះអង្គមិនត្រឹមតែព្យាយាម ទប់ស្កាត់ពួកកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងកុម្មុយនិស្តពីការចូលទឹកដីកម្ពុជាទេ ប៉ុន្តែទ្រង់ក៏មិនអនុញ្ញាតឲសហរដ្ឋអាមេរិកប្រើដែនអាកាស និងព្រលានយន្តហោះសំរាប់គោលបំណងយោធាទៀត ។ រឿងនេះបានធ្វើឲសហរដ្ឋអាមេរិកអាក់អន់ចិត្តជាខ្លាំង ។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានមើលឃើញ សម្ដេចសីហនុជាអ្នកមានចិត្តសណ្ដោសវៀតណាមខាងជើង និងជាបន្លាសហរដ្ឋអាមេរិក អាមេរិកក៏ប្រើពួកស៊ីអាយអេ រឺសេអ៊ីអា (CIA) ឲរៀបចំផែនការកម្ចាត់ព្រះសីហនុ ។[៦]

ពេញមួយទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ នយោបាយកម្ពុជាក្នុងប្រទេសបានប្រេះឆាគ្នា ។ ការប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាលបានរីកធំឡើងនៅក្នុងវណ្ណៈកណ្ដាល និងពួកឆ្វេងនិយមរួមមានពួកអ្នកដឹកនាំដែលរៀននៅប៉ារីសដូចជា ស៊ុន សេន, អៀង សារី និងសាឡុត ស (ដែលក្រោយមកបានស្គាល់ថាជា ប៉ុល ពត) ជាអ្នកបានដឹកនាំកុបកម្មក្រោមការដឹកនាំរបស់ បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាដោយសម្ងាត់ (CPK)។ ព្រះសីហនុបានហៅពួកកុបករទាំងនោះថាខ្មែរក្រហម ។ ក៏ប៉ុន្តែការបោះឆ្នោតសភាជាតិឆ្នាំ១៩៦៦ បានបង្ហាញឲឃើញការទោរទន់ទៅខាងស្ដាំដោយសម្ងាត់ ហើយឧត្ដមសេនីយ៍ លន់ នល់បានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយដែលបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦៧ ។ កំឡុងឆ្នាំ១៩៦៨និង១៩៦៩ កុបកម្មបានកាន់តែអាក្រក់ឡើង ។ នៅខែសីហា១៩៦៩ លន់ នល់ បានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយ ។ សម្ដេចសីហនុបានយាងចេញទៅក្រៅប្រទេស ដោយសារតែមូលហេតុព្រះរាជសុខភាពនៅខែមករា១៩៧០ ។

សាធារណរដ្ឋខ្មែរនិងសង្គ្រាម

សង្គ្រាមក្នុងស្រុកនៅកម្ពុជា
នៅខែមិនា១៩៧០ ពេលនោះព្រះសីហនុបានអវត្តមាន ឧត្ដមសេនីយ៍ លន់ នល់ បានទម្លាក់ព្រះសីហនុក្នុងរដ្ឋប្រហារមួយនៅដើមប៉ុន្មានម៉ោងដំបូងនៃ ថ្ងៃទី១៨ មិនា១៩៧០ ។[៧] រដ្ឋប្រហារនេះត្រូវបានគេអះអាងថាមិនមែនជារដ្ឋប្រហារ ដែលរៀបចំដោយភ្នាក់ងារស៊ើបការសម្ងាត់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកទេ ។[៨][ត្រូវការអំណះអំណាង] កាលណោះនៅក្រៅប្រទេសនៅឡើយ ព្រះសីហនុត្រូវបានក្រើនរំលឹក ដោយទាំងមេដឹកនាំនៅសហភាពសូវៀត និងប៉េកាំងថាព្រះអង្គគួរតែត្រលប់ចូលស្រុកវិញភ្លាមៗដោយគ្មានការពន្យារពេលទៀតឡើយ ។[៨] នៅភ្លាមៗដូចគ្នានៅថ្ងៃ១២មិនា ១៩៧០ នាយកស្ថានីយសេអ៊ីអាបានប្រាប់វ៉ាស៊ីងតោនថា ដោយផ្អែកទៅលើទំនាក់ទំនងពីសិរិ មតៈ បងប្អូនជីដូនមួយលន់នល់ថាកងទ័ព (កម្ពុជា)ត្រៀមរួចរាល់ដើម្បីធ្វើរដ្ឋប្រហារ ។ [៩] ក៏ប៉ុន្តែ លន់ នល់ បានដណ្ដើមអំនាចបានបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារយោធា និងភ្លាមៗបានចងសម្ព័ន្ធមិត្តកម្ពុជាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ភ្លាមៗនោះ សឺន ង៉ុកថាញ់ បក្សពួកប៉ុល ពតបានប្រកាសការគាំទ្ររបស់គាត់ចំពោះរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ ។ នៅថ្ងៃទី៩តុលា រាជាធិបតេយ្យកម្ពុជាត្រូវលុបចោល ហើយប្រទេសត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថ្មីថា សាធារណរដ្ឋខ្មែរវិញ ។

ទីក្រុងហានណូយបានច្រានចោលការស្នើសុំរបស់សាធារណរដ្ឋថ្មី ឲដកកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងចេញ (NVA) ។ ខ្មែរ២,០០០-៤,០០០នាក់ដែលបានទៅវៀតណាមខាងជើងនៅឆ្នាំ១៩៥៤ បានត្រលប់ចូលកម្ពុជាវិញ ដោយត្រលប់វិញតាមពួកទាហានវៀតណាមខាងជើង ។ ក្នុងការឆ្លើយតបវិញ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្ដូរមកផ្ដល់ជំនួយខាងសម្ភារៈ ដល់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរដ្ឋាភិបាលថ្មី ដែលត្រូវភ្ជាប់នឹងការប្រឆាំងវិញទាំងពួកបះបោរបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា (CPK) និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធវៀតណាមខាងជើង (NVA)។

នៅខែមេសា១៩៧០ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកនិច្សុនបានប្រកាសដល់ជនជាតិអាមេរិកជាសាធារណៈថា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងកងពលជើងគោកវៀតណាមខាងត្បូង បានចូលប្រទេសកម្ពុជាក្នុងយុទ្ធនាការមួយ បំណងកម្ទេចតំបន់មូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅកម្ពុជា (សូមមើល ការលុកលុយកម្ពុជា) ។[១០] សហរដ្ឋអាមេរិកត្រៀមរួចជាស្រេចនឹងទម្លាក់គ្រាប់បែក នៅកម្ពុជាដោយចំហជាងមួយឆ្នាំនៅតាមចំនុចនោះ ។

ទោះបីជាចំនួននៃសម្ភារៈជាច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ត្រូវ បានរឹបអូស រឺ កម្ទេចចោលដោយកងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងនិងសហរដ្ឋអាមេរិកក៏ដោយ ក៏នៅមានកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងដែលបង្ហាញខ្លួនថាគេចរួចទៀត ។ ពួកវៀតណាមខាងជើងបានចូលកាន់តែជ្រៅទៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជាឲផុតពីការវាយលុករបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូង ។ អង្គភាពកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងជាច្រើន បានរាតត្បាតទៅលើទីតាំងកងទ័ពកម្ពុជាមួយចំនួនពេល ដែលពួកបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាបានពង្រីកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយតូច លើបណ្ដាញគមនាគមន៍ខ្លះៗ ។

តំណែងមេដឹកនាំសាធារណរដ្ឋខ្មែរត្រូវបានញាំញី ដោយការបែកបាក់សាមគ្គីភាពចំណោមតួអង្គសំខាន់ទាំងបីរបស់ប្រទេស៖លន់ នល់, ព្រះភាតាអយ្យកាមួយរបស់ព្រះសីហនុ សិរិ មតៈ និងមេដឹកនាំសភាជាតិ អ៊ិន តាំ ។ លន់ នល់ នៅមានអំណាចមួយផ្នែកពីព្រោះគ្មានអ្នកដ៏ទៃផ្សេងទៀត ត្រូវត្រៀមជំនួសតំណែងគាត់បាន ។ នៅឆ្នាំ១៩៧២ រដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយបានអនុម័ត ឲរដ្ឋសភាបោះឆ្នោតជ្រើសរើស ហើយលន់ នល់បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី ។ ប៉ុន្តែអសាមគ្គីភាព បញ្ហាជាច្រើនដោយសារការផ្ទេរកងទ័ព៣០,០០០នាក់ចូលទៅក្នុងកងកម្លាំងប្រយុទ្ធជាតិក្នុងចំណោមយុទ្ធជន២០០,០០០នាក់ និងអំពើពុករលួយដែលកំពុងរីករាលដាលបានធ្វើឲចុះខ្សោយ រដ្ឋបាលកណ្ដាលនិងកងទ័ព ។

ការបះបោររបស់ពួកកុម្មុយនិស្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបន្តធំឡើង ដែលត្រូវបានជួយដោយការផ្គត់ផ្គង់និងគាំទ្រផ្នែកយោធាពីវៀតណាមខាងជើង ។ ប៉ុល ពត និង អៀង សារីបាននិយាយបញ្ជាក់ការបង្ក្រាបរបស់ពួកគេលើពួកកុម្មុយនិស្ត ដែលបានបំពាក់បំប៉នដោយពួកវៀតណាម មួយចំនួនក្នុងចំនោមពួកអ្នកទាំងនោះ ត្រូវបានគេបោសសំអាតចេញ ។ នៅពេលដូចគ្នានោះដែរ កងកម្លាំងបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាកាន់តែខ្លាំងឡើងៗ និងកាន់តែមានម្ចាស់ការពីពួកអ្នកឧបត្ថមគាំទ្រវៀតណាម ។ នៅឆ្នាំ១៩៧៣ បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា (CPK) កំពុងធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាល ជាមួយការឧបត្ថម្ភគាំទ្រដ៏តិចតួចរបស់វៀតណាមខាងជើង រឺក៏គ្មានទាល់តែសោះ ហើយពួកគេបានកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាស្ទើរតែ៦០% និង២៥%នៃអត្រាប្រជាជនសរុបនៃប្រទេសនេះ ។

រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើកិច្ចប្រឹងប្រែងបរាជ័យបីដង ដើម្បីចូលទៅក្នុងការចរចារជាមួយពួកបះបោរ ក៏ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩៧៤ ពួកបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាកំពុងតែរៀបចំការបែងចែកដោយចំហ និងកងកម្លាំងប្រយុទ្ធរបស់វៀតណាមខាងជើងខ្លះ បានចូលទៅកាន់វៀតណាមខាងត្បូង ។ អំណាចរបស់លន់នល់ត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹមបរិភូមិតូចៗក្បែរទីក្រុង និងផ្លូវដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗវិញ ។ ជនភៀសខ្លួន២លាននាក់ជាងចេញមកពីសង្គ្រាមនេះ បានទៅរស់នៅភ្នំពេញនិងទីក្រុងដ៏ទៃផ្សេងៗទៀត ។

នៅថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី១៩៧៥ កងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានចាប់ផ្ដើមការវាយលុកមួយ ដែលនៅក្នុង១១៧ថ្ងៃនៃករប្រយុទ្ធដ៏ស្វិស្វាញបំផុតនៅក្នុងសង្គ្រាម បានធ្វើឲដួលរលំរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ។ ការវាយប្រហារដំណាលគ្នានៅជុំវិញបរិវេណទីក្រុងភ្នំពេញ បានខ្ទាស់កងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋជាប់ ពេលនោះអង្គភាពខ្លះនៃបក្សកុម្មុយនិស្តដ៏ទៃផ្សេងទៀត បានលុកលុយរាតត្បាតដុតបំផ្លាញមូលដ្ឋានជាច្រើន ដែលកំពុងកាន់កាប់តំបន់មេគង្គក្រោមដ៏សំខាន់ ដែលផ្ដល់ជាច្រកផ្គត់ផ្គង់ឡើងវិញ ។ ការដឹកជញ្ជូនអាវុធយុទ្ធភណ្ឌនិងស្រូវអង្ករតាមអាកាស ដែលបានផ្ដល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ចប់ នៅពេលដែលមានសមាជបដិសេធការផ្ដល់ជំនួយបន្ថែមទៀតដល់កម្ពុជា ។ រដ្ឋាភិបាលលន់នល់នៅភ្នំពេញបានចុះចាញ់នៅថ្ងៃទី១៧មេសា ១៩៧៥ត្រឹមតែប្រាំ (៥)ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពីបេសកម្មសហរដ្ឋអាមេរិកបានដកចេញពីកម្ពុជា ។

កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (សម័យខ្មែរក្រហម)

ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីជោគជ័យ បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាបានបញ្ជាឲមានការជម្លៀសប្រជាជនពីទីក្រុង និងទីរួមខេត្តនានាទាំងអស់ ដោយបញ្ជូនប្រជាជនក្នុងក្រុងទាំងស្រុងទៅជនបទដើម្បីធ្វើការជាកសិករ តាមរយៈបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាកំពុងតែខិតខំព្យាយាម ដើម្បីកែទម្រង់សង្គមឡើងវិញទៅតាមគំរូដែល ប៉ុល ពតបានផ្ដួចផ្ដើមឡើង ។

រាប់ពាន់នាក់បានអត់អាហារ រឺស្លាប់ដោយជំងឺកំឡុងពេលជម្លៀសនិងជាផលអាក្រក់នៃការជម្លៀស ។ ភាគច្រើននៃពួកគេទាំងនោះត្រូវបានបង្ខំឲចាកចេញពីទីក្រុង ដែលត្រូវតាំងទីលំនៅនៅក្នុងភូមិនានាដែលបានបង្កើតថ្មី ដែលទីនោះខ្វះអាហារ ឧបករណ៍កសិកម្ម និងការថែទាំខាងសុខភាព ។ អ្នកខ្លះដែលរស់នៅទីក្រុងបានបាត់បង់ជំនាញចាំបាច់ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត នៅក្នុងបរិស្ថានស្រែចំការ ។ មនុស្សរាប់ពាន់នាក់បានអត់ឃ្លានមុនពេលការប្រមូលផលលើកដំបូង ។ ភាពអត់ឃ្លាននិងកង្វះជីវជាតិ—ស្ទើរតែមកដល់ការដាច់ពោះ—មានជានិច្ចកំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំនោះ ។ ភាគច្រើនពួកអ្នកដឹកនាំយោធា និងរដ្ឋការកណ្ដាលនៃរបបមុនដែលបានធ្វើឲខ្ចរខ្ចាយអាថ៌កំបាំងអតីតភាពរបស់ពួកគេត្រូវគេយកទៅសម្លាប់ចោល ។

នៅក្នុងបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា មេដឹកនាំដែលបានរៀនសូត្រនៅប៉ារីស—ប៉ុល ពត អៀង សារី នួន ជា និង ស៊ុន សេន—ជាអ្នកក្ដោបក្ដាប់អំណាច ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៅខែមករា១៩៧៦បានធ្វើឲកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជាសាធារណរដ្ឋប្រជាជនកុម្មុយនិស្តមួយ និងសមាជិកសភា២៥០ដែលជាតំណាងរាស្ត្រនៃកម្ពុជា (PRA) ត្រូវបានជ្រើសតាំងនៅខែមិនាដើម្បីជ្រើសរើសមេដឹកនាំសមូហភាពនៃគណៈអចិន្ត្រៃយ៍រដ្ឋ ប្រធាននៃគណៈកម្មាការនេះដែលបានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋ ។

សម្ដេចសីហនុបានលាលែងពីតំណែងប្រមុខរដ្ឋនៅថ្ងៃទី៤មេសា ។ ថ្ងៃ១៤មេសា បន្ទាប់ពីការប្រជុំលើកទីមួយ សភាប្រជាជនកម្ពុជា (PRA)បានប្រកាសថា ខៀវ សំផន នឹងបានតំណែងគណៈអចិន្ត្រៃយ៍រដ្ឋ (ប្រធានរដ្ឋ) អស់រយៈពេល៥ឆ្នាំ ។ សភាបានជ្រើសសមាជិកគណរដ្ឋមន្ត្រី១៥រូបដែលដឹកនាំដោយប៉ុល ពត ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ។ សម្ដេចសីហនុត្រូវបានចាប់ដាក់ឃុំក្នុងរាជដំណាក់ពិតមែន ។

រដ្ឋាភិបាលថ្មីបានតម្រង់ទៅរកការបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមកម្ពុជាឡើងវិញទាំងស្រុង ។ កំអែលសង្គមចាស់ត្រូវបានលុបបំបាត់និងសាសនា ជាពិសេសព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាកាតូលិកត្រូវបានគាបសង្កត់ ។ កសិកម្មដែលត្រូវបានក្លាយជាសមូហភាព និងផ្នែកនៅសល់នៃមូលដ្ឋានឧស្សាហកម្មត្រូវបានបោះចូល រឺក៏ ជំនួសវិញក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋ ។ កម្ពុជាក៏មិនមានរូបិយវត្ថុរឺក៏ប្រព័ន្ធធនាគារឡើយ ។

ជីវិតក្នុង'របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ'គឺតឹងតែងដាច់ខាត ហើយនិងកាចសាហាវឃោរឃៅ ។ នៅក្នុងតំបន់មួយចំនួននៃប្រទេស ប្រជាជនត្រូវបានគេកៀងគរនិងយកទៅសម្លាប់ចោលដោយសារតែការនិយាយភាសាបរទេស ពាក់វែនតា រកអាហារហូបចុក និងសូម្បីតែការយំសោកចំពោះសពអ្នកដែលជាទីស្រលាញ់ក៏ដោយ ។ អតីតអ្នកជំនួញនិងអ្នករដ្ឋការត្រូវបានដេញតាមចាប់ខ្លួន និងសំលាប់រួមគ្នាជាមួយក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេទាំងអស់ ពួកខ្មែរក្រហមបានភ័យខ្លាច ដោយពួកគេមានជំនឿថាពួកអ្នកទាំងនោះអាចនឹងដឹកនាំឲមានការប្រឆាំងនឹងរបបរបស់ខ្លួន ។ ពួកអ្នកស្មោះស្ម័គ្រនឹងខ្មែរក្រហមដ៏តិចតួចក៏ត្រូវបានគេសម្លាប់ចំពោះការបរាជ័យដើម្បីរកអ្នកប្រឆាំងបដិវត្តន៍មិនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីយកទៅប្រហារជីវិត ។

ការប៉ាន់ស្មានយ៉ាងប្រាកដប្រជានៃចំនួនអ្នកដែលស្លាប់រវាង ឆ្នាំ១៩៧៥ និង១៩៧៩គឺអាចយកជាការបានទេ ក៏ប៉ុន្តែវាប្រហែលជារាប់រយពាន់នាក់ត្រូវបានយកទៅសម្លាប់ក្នុងរបបនេះ ។ មនុស្សរាប់រយពាន់នាក់បានស្លាប់ដោយសារតែការអត់ឃ្លាននិងជំងឺ (ទាំងក្រោមការដឹកនាំរបស់បក្សកម្មុយនិស្តកម្ពុជា និងកំឡុងការលុកលុយឈ្លានពានរបស់វៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៧៨) ។ ការប៉ាន់ប្រមាណខ្លះនៃអត្រាមរណៈពី ១ ដល់ ៣លាននាក់ ក្រៅពីប្រជាជនឆ្នាំ១៩៧៥ដែលបានប៉ាន់ស្មាននៅសល់៧.៣លាននាក់ ។ សេអ៊ីអា (CIA) បានប៉ាន់ស្មានថា៥០,០០០–១០០,០០០ត្រូវបានសម្លាប់ដោយការបន្សុទ្ធកម្មតែមួយគត់ដោយរដ្ឋ និងថា១.៥លាននាក់ (ពីចន្លោះ១.២ដល់១.៨លាននាក់)ត្រូវបានសម្លាប់ដោយពួកខ្មែរក្រហមពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ ។[១២]

ទំនាក់ទំនងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជាមួយវៀតណាម និងប្រទេសថៃកាន់តែអាក្រក់យ៉ាងលឿនជាលទ្ធផលឲមានការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែន និងភាពផ្សេងគ្នានៃមនោគមន៍វិជ្ជា ។ ពេលនោះជនកុម្មុយនិស្ត បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា (CPK) គឺជាបក្សជាតិនិយមដ៏កាចសាហាវ ហើយភាគច្រើននៃសមាជិករបស់បក្សដែលបានរស់នៅវៀតណាមត្រូវបានគេធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម ។ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានបង្កើតចំណងមិត្តភាពយ៉ាងជិតស្និទជាមួយនឹងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងការប៉ះទង្គិចរវាងកម្ពុជា-វៀតណាមបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃបដិវាដកម្មរវាងចិន-សូវៀតដែលមានម៉ូស្គូនៅពីក្រោយខ្នងវៀតណាម ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនជាច្រើនលើកបានកាន់តែអាក្រក់ឡើង នៅពេលនោះកងទ័ពកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានវាយប្រហារលើភូមិជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ។ របបនេះបានបែកប្រេះឆាទំនាក់ទំនងគ្នាជាមួយក្រុងហានណូយក្នុងខែធ្នូ១៩៧៧ ដោយប្រឆាំងនឹងកិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់វៀតណាម ដែលបានអះអាងរកបង្កើតសហព័ន្ធឥណ្ឌូចិន ។ នៅពាក់កណ្ដាល ឆ្នាំ១៩៧៨ កងកម្លាំងវៀតណាមបានចូលលុកលុយកម្ពុជា ដែលរំកិលចូលប្រហែល៣០ miles (៤៨ km)មុនពេលការមកដល់នៃរដូវវស្សា ។

ហេតុផលនៃការឧបត្ថម្ភរបស់ចិនលើបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាគឺដើម្បីទប់ស្កាត់ចលនាឥណ្ឌូចិនតែមួយ និងរក្សាឧត្តមភាពកងទ័ពចិននៅក្នុងតំបន់ ។ សហភាពសូវៀតបានគាំទ្រវៀតណាមឲខ្លាំង ដើម្បីថែរក្សាខ្សែត្រៀមជួរមុខទីពីរប្រឆាំងនឹងចិនក្នុងករណីនៃអរិភាព និងរារាំងការពង្រីកខ្លួនរបស់ចិនបន្ថែមទៀត ។ តាំងពីមរណៈភាពរបស់ស្ទ៉ាលីនមក ទំនាក់ទំនងរវាងចិនដែលគ្រប់គ្រងដោយលោកម៉ៅ និងសហភាពសូវៀតគឺមិនសូវកក់ក្ដៅល្អបំផុតទាល់តែសោះ ។ នៅខែកុម្ភៈដល់មិនា១៩៧៩ ចិននិងវៀតណាមនឹងប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងសង្គ្រាមចិន-វៀតណាមរយៈដ៏ខ្លីលើបញ្ហានេះ ។

នៅខែធ្នូ១៩៧៨ វៀតណាមបានប្រកាសការបង្កើតនៃរណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា (KUFNS) ក្រោមការដឹកនាំរបស់ហេង សំរិន អតីតមេបញ្ជាការកងពលរបស់កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (DK) ។ វាត្រូវបង្កើតឡើងដោយពួកកុម្មុយនិស្តខ្មែរ ដែលបាននៅសេសសល់នៅវៀតណាមបន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៥និងមន្ត្រីរដ្ឋការមួយចំនួន មកពីភូមិភាគបូព៌ា—ដូចជា ហេង សំរិន និង ហ៊ុន សែន—ដែលជាអ្នកបានគេចខ្លួនពីកម្ពុជាទៅវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ ។ នៅចុងខែធ្នូ១៩៧៨ កងកម្លាំងទ័ពរបស់វៀតណាមបានបើកការលុកលុយពេញទីលើកម្ពុជា ដែលកាន់កាប់បានទីក្រុងភ្នំពេញនៅថ្ងៃ៧មករា ១៩៧៩ ហើយកំពុងតែរុញច្រានកងទ័ពកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលនៅសេសសល់ ដែលធ្វើដំនើរឆ្ពោះទៅភាគខាងលិចទៅកាន់ប្រទេសថៃ ។

Tuesday, February 14, 2012

click on the map to enlarge

"Textfiles" leads to files from WHKMLA
"Topical Maps" lead to further maps posted at WHKMLA
"External Maps" lead to maps posted elsewhere on the web

CAMBODIA PRIOR IN THE 3RD CENTURY

Textfiles : Funan

CAMBODIA PRIOR IN THE 5TH CENTURY

Textfiles : Chenla, Funan

External Online Maps : Asia in 440, in 750 (Herrmann 1935), posted by Huhai.net

CAMBODIA IN THE 7TH CENTURY

Textfiles : Chenla

CAMBODIA IN THE MID 8TH CENTURY

Textfiles : Chenla

THE KHMER EMPIRE, 802-1431

Textfiles : Khmer Empire 802-1431

External Online Map : Asia 1415 (Herrmann 1935), posted by Huhai.net
External Online Map : Mongol Empires c.1300 (Droysen 1886), posted by maproom.org

CAMBODIA C. 1400

Textfiles : Khmer Empire 802-1431

CAMBODIA IN THE 16TH CENTURY

Textfiles : Cambodia 14311807

CAMBODIA IN THE 17TH CENTURY

Textfiles : Cambodia 14311807, 1807-1863

CAMBODIA 1714-1794

Textfiles : Cambodia 14311807

External Online Map : Asia in 1760 (Herrmann 1935), posted by Huhai.net

CAMBODIA 1794-1834

Textfiles : Cambodia 14311807, 1807-1863

CAMBODIA 1834-1848

Textfiles : 1807-1863

CAMBODIA 1848-1863

Textfiles : 1807-1863

External Online Map : Burmese Empire and Hindoo-Chinese States (Milner 1850), posted by maproom.org

CAMBODIA, OTHER FRENCH TERRITORIES IN INDOCHINA, 1863-1884

Textfiles : Cambodia 18631887

CAMBODIA AS PART OF FRENCH INDOCHINA, 1887-1893

Textfiles : Cambodia 18631887, Cambodia 1887-1918
External Online Map : Asia 1892 (Britannica), posted by PCL, UTexas
External Online Map : Indochina 1886, posted by PCL, Utexas
External Onlin Map : Indochina 1885, posted by Thai / Cambodia Border Refugee Camps 1975-1999 Information and Documentation Website
External Online Map : East Indian Archipelago (Stieler 1891), posted by maproom.org

CAMBODIA IN FRENCH INDOCHINA, 1893-1904

Textfiles : Cambodia 1887-1918

CAMBODIA IN FRENCH INDOCHINA, 1904-1907

Textfiles : Cambodia 1887-1918

CAMBODIA WITHIN FRENCH INDOCHINA, 1907-1941

Textfiles : Cambodia 1887-1918, 1918-1945
External Online Map : Indochina 1913, posted by Thai / Cambodia Border Refugee Camps 1975-1999 Information and Documentation Website
External Online Map : Indochina 1925, posted by Thai / Cambodia Border Refugee Camps 1975-1999 Information and Documentation Website
External Online Map : The Concessions to France, 1904-1907, posted by Thai / Cambodia Border Refugee Camps 1975-1999 Information and Documentation Website

CAMBODIA WITHIN FRENCH INDOCHINA, 1941-1945

Textfiles : Cambodia 1918-1945
Externl Online Map : Indochina 1942, posted by Thai / Cambodia Border Refugee Camps 1975-1999 Information and Documentation Website

CAMBODIA WITHIN FRENCH INDOCHINA, 1945-1946

Textfiles : Cambodia 1945-1954

CAMBODIA WITHIN FRENCH INDOCHINA, 1946-1954

Textfiles : Cambodia 1945-1954

CAMBODIA INDEPENDENT, SINCE 1954

Textfiles : Cambodia 1954-1975, 1975-1979, 1979-1993, since 1993
External Online Map : Cambodia, administrative divisions, from World Gazetteer
External Online Maps : Maps of Cambodia, from Cambodian Genocide Program at Yale

Welcome To My Website

Wednesday, February 15, 2012

Gliese 581G

តើមនុស្សកើតចេញពីស្វាមែនឬ?

អាណាចក្រភ្នំ

អាណាចក្រចេនឡា

ចក្រភពខ្មែរ

យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា

ខេត្តខ្មែរដែលបារាំងកាត់ឲ្យអាណាម

ការគ្រប់គ្រងលើកទីមួយរបស់ព្រះសីហនុ១៩៥៣-១៩៧០

សាធារណរដ្ឋខ្មែរនិងសង្គ្រាម

កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (សម័យខ្មែរក្រហម)

Tuesday, February 14, 2012

About Me

Search This Blog

Wednesday, February 15, 2012

Gliese​ ​581G

តើ​មនុស្ស​កើត​ចេញ​ពី​ស្វា​មែនឬ?

អាណាចក្រភ្នំ

អាណាចក្រចេនឡា

ចក្រភពខ្មែរ

យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា

ខេត្ត​ខ្មែរ​ដែល​បារាំង​កាត់​ឲ្យ​អាណាម

ការគ្រប់គ្រងលើកទីមួយរបស់ព្រះសីហនុ១៩៥៣-១៩៧០

សាធារណរដ្ឋខ្មែរនិងសង្គ្រាម

កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (សម័យខ្មែរក្រហម)

Tuesday, February 14, 2012

Gliese 581G

តើមនុស្សកើតចេញពីស្វាមែនឬ?

ខេត្តខ្មែរដែលបារាំងកាត់ឲ្យអាណាម